De lijst van 100 (longlist In reprise)

 

In de enquête In Reprise vroegen we in het najaar van 2014 mensen uit de theaterwereld en toneelliefhebbers hoe zij dachten over de speelbaarheid van het Nederlandstalige toneelrepertoire. Ook vroegen we iedere deelnemer tien stukken te noemen die men graag heropgevoerd wilde zien. Hieronder de volledige longlist. De enquête had 224 deelnemers, en had de volgende uitslag (klik hier). Zie ook overige uitkomsten enquête.

 


Alfabetisch op titel | Chronologisch | Alfabetisch op auteur

anoniem, Abele spelen (1400)
Balthasar Huydecoper, Achilles (1719)
Joost van den Vondel, Adam in ballingschap (1664)
Matin van Veldhuizen, Affaire B (1985)
Johannes Nomsz, Antonius Hambroek (1775)
Jan Vos, Aran en Titus (1641)
Balthasar Huydecoper, Arzases (1722)
Ger Thijs, Beneden de rivieren (2002)
Samuel Coster, Boere-klucht van Teeuwis de boer (1612)
Willem Jan Otten, Braambos (2004)
Hugo Claus, Een bruid in de morgen (1955)
Lodewijk de Boer, De Buddha van Ceylon (1991)
Gerrit Komrij, Het chemisch huwelijk (1983)
Maria Goos, Cloaca (2002)
Herman Bouber, De Commensaal (1933)
Jan Fabricius, Dolle Hans (1916)
Marcellus Emants, Domheidsmacht (1907)
Pieter Langendijk, Don Quichot op de bruiloft van Kamacho (1712)
Judith Herzberg, En/of (1985)
Cornelis Everaert, Esbatement vanden visscher (1531)
Herman Heijermans, Eva Bonheur (1916)
Joost van den Vondel, Faëton (1663)
Maria Goos, Familie (2000)
Lodewijk de Boer, The Family (1972)
Willem Bilderdijk, Floris de Vijfde (1808)
Rob de Graaf, Freetown (2010)
P.C. Hooft, Geeraerdt van Velsen (1613)
Rob de Graaf, Geslacht (2004)
Frans Strijards, Gesprekken over Goethe? (1988)
Lot Vekemans, Gif (2009)
P.C. Hooft, Granida (1605)
Esther Gerritsen, Gras (1999)
Joost van den Vondel, Gysbreght van Aemstel (1637)
Suzanne van Lohuizen, Heb je mijn kleine jongen niet gezien? (1990)
Jan de Hartog, Het hemelbed (1942)
Marcellus Emants, Hij (1894)
Karst Woudstra, Hofscènes (1981)
Frans Mijnssen, Ida Wahl (1920)
Pauline Mol, Ifigenia koningskind (1989)
Lucretia van Merken, Jacob Simonszoon de Ryk (1774)
Haye van der Heyden, Jaloezieën (1989)
Thomas Asselijn, Jan Klaaz (1682)
J. Slauerhoff, Jan Pietersz. Coen (1931)
Yvonne Keuls, Jan Rap en z'n maat (1977)
Joost van den Vondel, Jeptha of offerbelofte (1659)
Gerben Hellinga, Kees de jongen (1970)
H.J. Schimmel, Het kind van Staat (1859)
Alex van Warmerdam, Kleine Teun (1996)
Gerbrandt Adriaensz. Bredero, Klucht van de koe (1612)
Gerbrandt Adriaensz. Bredero, Klucht van de meulenaar (1613)
Judith Herzberg, Kras (1988)
Dirk van Hogendorp, Kraspoekol (1800)
Wim T. Schippers, Kutzwagers (1984)
Inez van Dullemen, Labyrint (1991)
Ger Thijs, Het licht in de ogen (2003)
Jillis Noozeman, Lichte Klaartje (1645)
Gerardjan Rijnders, Liefhebber (1992)
Joost van den Vondel, Lucifer (1654)
anoniem, Mariken van Nieumeghen (1518)
Jan Vos, Medea (1667)
Willem Godschalck van Focquenbroch, De min in 't Lazarus-huys (1670)
Ton Vorstenbosch, Guus Vleugel, De miraculeuze come-back van Mea L. Loman (1982)
Josine A. Simons-Mees, Een moeder (1911)
Gerbrandt Adriaensz. Bredero, Moortje (1615)
August Defresne, Het onbewoonde eiland (1941)
Peer Wittenbols, Noordeloos (1997)
Wanda Reisel, Op de hellingen van de Vesuvius (1989)
Herman Heijermans, Op hoop van zegen (1900)
Menno ter Braak, De pantserkrant (1935)
Onno Zwier van Haren, Pietje en Agnietje (1778)
Herman Heijermans, Schakels (1903)
Jan de Hartog, Schipper naast God (1942)
Lukas Rotgans, Scilla (1709)
Willem Jan Otten, Een sneeuw (1983)
Gerbrandt Adriaensz. Bredero, Spaanschen Brabander (1618)
Guus Vleugel, Ton Vorstenbosch, Srebrenica!!! (1996)
H.J. Schimmel, Struensee (1866)
Hugo Claus, Suiker (1958)
Frans Strijards, Het syndroom van Stendhal (1989)
Harry Mulisch, Tanchelijn (1960)
Tom Lanoye, Ten Oorlog (1997)
Jan Fabricius, Tòtòk en Indo (1915)
Constantijn Huygens, Trijntje Cornelis (1653)
Koos Terpstra, De Troje Trilogie (1994)
Gerardjan Rijnders, Tulpen Vulpen (1988)
Michiel de Swaen, De Verheerlijcte Schoenlappers (1688)
Alex van Warmerdam, De verschrikkelijke moeder (2004)
Pauline Mol, Vertel Medea vertel (1995)
Herman Teirlinck, De vertraagde film (1922)
Multatuli, Vorstenschool (1875)
Hugo Claus, Vrijdag (1969)
P.C. Hooft, Warenar (1617)
Pieter Langendijk, Het wederzijds huwelijksbedrog (1720)
Herman Heijermans, De wijze kater (1917)
Karst Woudstra, Een zwarte Pool (1992)

Gysbreght van Aemstel(1637)

Joost van den Vondel (1587-1679)


in première: 3 januari 1638 door de Amsterdamse Schouwburg, te Amsterdam


ensceneringen/producties (zover bekend):

(Amsterdamse Schouwburg, 1638-1665 / 1665-1972 / 1677-1699 / 1700-1772 / 1798-1810 / 1811-1820), (Onbekend, 1658), (Nederduitse Toneelisten, 1785), (Amsterdamsche Toneelisten, 1790), (Nieuw Nationaal Dramatiek Tooneelgezelschap, 1798-1818), (Nationale Bataafsche Tooneellisten, 1801), (De Hollandsche Acteurs en Actrices, 1808), (Zuid-Hollandsche Tooneellisten, 1818), (Gezelschap van de Nederduitsche Schouwburg, Den Haag, 1830), (Vereenigde Artisten van den Stads-Schouwburg, 1873), (K. V. 'Het Nederlandsch Tooneel', 1877), (Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel, 1904 / 1905 / 1917-1921 / 1923 / 1930-1932), (K. V. 'Het Nederlandsch Tooneel', 1877), (Het Gezelschap van 'Het Tooneel', 1912), (Het Schouwtoneel, 1933), (N.V. Amsterdamsche Toneelvereeniging, 1934 / 1937-1938), (N.V. Het Hollandsch Tooneel, 1938), (N.V. Het Nederlandsch Tooneel, 1939-1941), (Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel, 1941-1945), (Stichting Amsterdamsch-Rotterdamsch Tooneelgezelschap, 1946-1947), (Stichting Amsterdams Toneelgezelschap, 1949 / 1950-1953), (Nederlandse Comedie, 1958), (Studententoneel en Studentencabaret (co-productie met Utrechts Studententoneel), 1973-1974), (Stichting de Gijsbreght van Aemstel op Nieuwjaarsdag, 1982-1982), (Gezelschap Carel Briels, 1982-1983), (Krochttheater, 1987-1988), (Het Nationale Toneel, 1988-1889), (Theater Nomade, 2002-2004 / 2008-2009), (Theater Instituut Nederland, 2007), (Unieke Zaken, 2008-2009), (De Warme Winkel, Frascati Producties, 2010), (Het Toneel Speelt, 2011-heden)



laatst bekende opvoering: Januari 2014 door Het Toneel Speelt

volledige tekst: klik hier


drukgeschiedenis:

Richard Dewachter, Elckerlijc antwoordt: brieven aan levenden en doden, Tielt 1952

Willem Asselbergs, De stijl van Elkerlijk, Zwolle 1968

John J. Parker, The development of the Everymann drama from Elckerlyc to Hofmannsthal's Jedermann, Doetinchem 1970

Mariken van Nieumeghen & Elckerlijc. Zonde, hoop en verlossing in de Late Middeleeuwen, ed. Bart Ramakers met een moderne vertaling op rijm van Willem Wilmink, Amsterdam 1998

M. Davidson, W. Walsh, T. Broos, Everyman and its Dutch original, Elckerlijc, Kalamazoo 2007

J. Bloemendal, 'Transfer and Integration of Latin and Vernacular Drama in the Early Modern Period: The case of Everyman, Elckerlijc, Homulus and Hecastus', in: Spiegel der Letteren, 2009, p. 274-288. 

Hein Kanters, Elckerlijc was voor iedereen, z.p. 2013

Eerste uitgave: Willem Jansz. Blaeu, Amsterdam, 1637. (herdrukt in 1638 (2x), 1641, 1650 (2x), 1655, 1659, 1661, 1662, z.j. (ca 1664), ca. 1690, 1699, z.j. (ca. 1700), 1704, 1706 (2x), z.j. (18de eeuw), 1709, 1716, 1720, z.j. (ca. 1727), 1728, 1729, 1745, 1775, 1781, 1792, 1825, 1826 1828, 1832, 1840, 1841, 1845, 1849, 1856, 1859, 1860, 1867, 1868, 1871, 1877, 1887, 1891, 1893, 1894, 1895, 1900 (4x), 1901, 1902, 1903, 1920, 1923, 1927, 1928 (2x), 1941, 1948, 1960, 1961 (2x), 1963, 1974, 1975, 1999)

In: J. v. Vondel treurspeelen III: Jacob Lescaille, Amsterdam 1647

In: Vondels Treurspelen: begreepen in twee delen: ’t Amsterdam, Amsterdam  1662

In: Vondel’s Werken: Sijthoff, Leiden 1800

In: Viertal treuspelen: K. Fuhri, ’s Gravenhage 1851

Editie I.M. Schrant, C.C. Hoek, Leiden 1851

Editie J. van Vloten, Roelants,  Schiedam 1877 (herdrukt in 1883)

In: De werken van J. van den Vondel: Sijthoff Leiden 1889

Editie Tijs Terwey, J.B. Wolters, Groningen 1890 (herdrukt in 1893, 1910, 1918, 1921, 1925, 1931 (2x), 1936, 1939, 1941 (2x), 1946, 1950, 1959, 1962, 1965, 1974, 1980)

In: Vondels Treurspeelen: met aantekeningen van J. van Lennep: Sijthoff, Leiden 1890

Editie L. Simons, Groningen 1890 (herdrukt in 1893, 1894, 1920, 1929, 1938)

In: Vondels spelen: ingeleid en toegelicht door R.C. de Klerk en L. Simons: Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur, Amsterdam 1900 (herdrukt in 1911, 1937)

Editie C.H.P. Meijer, Thieme, Zutphen 1895 (herdrukt en herzien in 1901, 1904, 1907, 1911, 1913, 1916, 1917, 1920, 1925, 1930, 1946, 1953, 1956)

Editie C.R. de Klerk, ’t Kasteel van Aemstel, Amsterdam 1912

Editie Hendrik C. Diferee, Willink, Zwolle 1923 (naar de oudste uitgave van 1637) (herdrukt in 1930)

Editie E.F. van de Bilt, Malmberg, ’s-Hertogenbosch, 1925 (herdrukt in 1939)

Editie Hendrik C. Diferee, De Torentrans, Utrecht 1929 (met het nastukje 'De bruiloft van Kloris en Roosje')

Editie R. Blijstra en H. Bruch, Hollandsch Uitgeversfonds, Amsterdam 1930 (herdrukt in 1934)

Editie Anton van Duinkerken, Uitgeversmaatschappij 'Joost van den Vondel', Amsterdam 1937

In: Toneelspelen 1625-1668 (ed. Albert Verwey): Amsterdam 1937

Editie B.H. Molkenboer, 1937 (voor de derde maal herdrukt in 1939) In: Toneelspelen: Elsevier, Amsterdam 1939

Editie Louis Brounts, Labor, Brussel 1944

Editie August Lammert Sötemann en toneelaanwijzingen van W.Ph. Pos, Meulenhoff, Amsterdam 1950 (tweede druk) (herdrukt in 1954, 1958, 1961, 1965, 1967, 1975, 1980)

In: Vondel toneelschrijver : vijf spelen voor studie en opvoering uitgegeven, voorzien van inleidingen, illustraties, regie-aanwijzingen en annotaties (Ph.A. Lansberg en J.E. Veugelers), Tjeenk Willink, Zwolle 1952

Editie J.J. Mak, Malmberg, ’s-Hertogenbosch 1955 (herdrukt en herzien in 1956, vierde druk in 1961, herdrukt in 1962, 1964, 1966, 1968, 1970, 1973)

Editie W.A. Omée, Thieme, Zutphen 1961 (herdrukt in 1964, 1975, 1978, 1979)

In: De wereld is een speeltoneel : klassieke toneelspelen van P.C. Hooft en Vondel, Spectrum, Utrecht 1968 (herdrukt in 1973 (3x))

In: Klassiek toneel uit de 17e eeuw, Het Spectrum, Utrecht 1985

Editie M.B. Smits-Veldt, Amsterdam University Press, Amsterdam 1994 (5e herziene druk 2013)



vertalingen:

Duits: 1867: Gysbrecht van Aemstel: Trauerspiel von Joost van den Vondel aus dem Jahre 1637, vert. G.H. de Wilde

Engels: 1991: Gijsbrecht van Amstel, vert. Kristiaan P.G. Aercke

Esperanto: 1932: Gysbrecht van Aemstel: la detruo de lia urbo kaj lia ekzilo: tragedio, vert. Johannes Rijk Gerardus Isbrücker



secundaire literatuur:

Thomas Theodorus Hendrikus Jorissen, Palamedes en Gysbrecht van Aemstel. Kritische studiën, Amsterdam 1879

Leo Simons, Studies over Vondel's 'Gysbreght' en over 'Nationaal leven' . 1891-1902, Haarlem 1902

Hendrik C. Diferee, Het leven en de kunst van den dichter Joost van den Vondel tot de voltooiing van zijn 'Gijsbrecht van Aemstel', Amsterdam 1909

Ben Albach, Drie eeuwen 'Gijsbreght van Aemstel. Kroniek van de jaarlijksche opvoeringen, Amsterdam 1937

Ph. André Lansberg en Johan Eduardus Veugelers, Vondel toneelschrijver: vijf spelen voor studie en opvoering uitgegeven, voorzien van inleidingen, illustraties, regie-aanwijzingen en annotaties, Zwolle 1952

W.A.P. Smit, ‘Hoofdstuk VII Gysbreght van Aemstel 1637’ In: id. Van Pascha tot Noah. Deel 1: Het Pascha - Leeuwendalers. Zwolle 1956 p. 174-219

W.Gs Hellinga, Rembrandt fecit 1642: de Nachtwacht, Gysbrecht van Aemstel.  Amsterdam 1956

Mieke B. Smits-Veldt, 'Vondels "Gysbregt van Aemstel" onder de loep. Twee gevallen van tekstinterpretatie', in Spektator 17 (1987-1988) 1, p. 381-393

Karel Porteman, ‘De receptie van ”Gysbreght van Aemstel” in de Zuidelijke Nederlanden.’ In: Spektator 17 (1987-1988) p. 401-412

Gijsbreght van Amstel, met inleiding en aantekeningen door Mieke B. Smits-Veldt, Amsterdam 1994

Gees Linnenbank, 'Het spelen van oudere teksten' In: Nederlands in culturele context. Handelingen twaalfde Colloquium Neerlandicum. Internationale Vereniging voor Neerlandistiek, Woubrugge 1995 p. 379-391

R. van Stipriaan, ‘Gysbreght van Aemstel als tragische held.’ In: De zeventiende eeuw 12 (1996), p. 359-377.

J. Koppenol, ‘Nodeloze onrust. Het “roomse karakter” van Vondels Gysbreght van Aemstel.’ In: Nederlandse letterkunde 4 (1999), p. 313-329

A. Maljaars, ‘”Niet min godvruchtelijck als dapper”’ Gijsbrecht van Aemstel verdedigd tegen zijn critici. In: De zeventiende eeuw. 17 (2001) p. 138-163

Marco Prandoni, Een mozaïek van stemmenverbeeldend lezen in Vondels Gysbreght van Aemstel, Hilversum 2007

 




bewegend beeld
Trailer van de voorstelling van Het Toneel Speelt, 2014 klik hier

Fragment van de enscenering uit 1957, door De Nederlandse Comedie klik hier

Journaalfragment over de enscenering uit 1948, in de regie van Albert van Dalsum klik hier


afbeeldingen
Scènefoto van de enscenering uit 2014, door Het Toneel Speelt Klik hier


Albert van Dalsum als Gijsbrecht, 1948 Klik hier

Scènefoto van de enscenering uit 1967 Klik hier